Orhun (Göktürk) Türkçesi Grameri – Konu Anlatımı

Edebiyat - Orhun(Göktürk) Türkçesi Grameri

Orhun (Göktürk) Türkçesi

Göktürkler döneminde yazılmış olan Göktürk Yazıtları ilk Türk alfabesinden günümüze kalan eserler olarak bilinmektedir. Göktürk Yazıtlarının incelenmesi ve çözümlenmesi ile 38 harfli Göktürkçe hakkında da bilgilere ulaşılmıştır. Bu ulaşılan bilgiler sonucunda Göktürk Türkçesi’nin ses ve biçim özellikleri şu şekilde sıralanmıştır:

Orhun Türkçesi ses özellikleri

  • Göktürk Türkçesi’nde “c”, “f”, “ğ”, “h”, “j”, “v” harfleri bulunmamaktadır. Buna karşılık “ŋ” ve “ń” gibi iki ses bulunmaktadır.
  • Bizdeki 8 adet sesli harf onlarda da mevcuttur ve sözcüklerin başında, ortasında ve sonunda kullanılabilirler.
  • Alfabedeki sessiz harfler şu şekildedir:

“b”, “ç”, “d”, “g”, “ġ” ,”k”, “ḳ”, “m”, “n”, “ŋ”, “ń”, “p”, “r”, “s”, “ş”, “t”, “y”, “z”


Sessiz harflerin sadece bir kısmı sözcük başında kullanılabilinir. Bunlar:

“b”, “ç”, “k”, “o”, “s”, “t” ve “y”dir.

biş, çabış, kişi, kagan, sıgıt, taş, yagız

  • Büyük ünlü ve küçük ünlü uyumu kurallarına sadıktırlar.
  • Asli uzunluklar her zaman korunur.

aat (ad), taam (duvar)

  • Sözcük başındaki “k”ler korunur.

keç- (geç), köl (göl)

  • Sözcük başındaki “t”ler korunur.

tag (dağ), tod- (doy)

  • Sözcük içinde ve sonundaki “b”ler korunur.

eb (ev)

  • “ç”lerin hepsi korunur.

çabış (çavuş), oçak (ocak)

  • Hece ve sözcük sonlarındaki “g” ve “ġ”lerin hepsi korunur.

beg (bey), oġlan (oğlan)

  • “d”lerin hepsi korunur.

adak (ayak)

  • “i”lerin hepsi korunur.

bir- (ver), biş (beş)

  • Türkiye Türkçesi’ndeki “v” harfi, Orhun Türkçesi’nde “b”ye karşılık gelir.

bar (var)

  • Eşitlik eki için “ç” kullanılır.

Ot-ça (ateş gibi)

  • Yönelme eki “k”dir.

Balık-ka

  • Yön eki “g”dir.

İl-gerü (ileri)

  • ŋ-g nöbetleşmesi vardır.

Bardıŋız (bardıgız)

Orhun Türkçesi biçim bilgisi

  • Yapım ekleri

İsimden isim yapım ekleri: “çı”, “lıg”, “sız”, “lık”, “ıl”, “dın”, “ıç”, “gu”, “kına”

İsimden fiil yapım ekleri: “a”, “la”, “ad”, “dı”, “ık”, “sıra”, “gar”, “ka”

Fiilden isim yapım ekleri: “ıg”, “guçı”, “ga”, “ım”, “ış”, “ınç”, “uk”

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Sözcükte Anlam Konu Anlatımı ve Örnekleri

Fiilden fiil yapım ekleri: “d”, “ıl”, “n”, “ş”, “ıt”, “gur”, “tur”, “tız”, “ur”, “ız”

  • Çekim ekleri

Çokluk ekleri: “lar”, “an”, “gun”, “t”

İyelik ekleri: 1. tekil – “ım”

  1. tekil – “ın”, “ıg”
  2. tekil – “sı”
  3. çoğul – “ımız”
  4. çoğul – “ınız”
  5. çoğul – “sı”

Hal (durum) eki: “ın”, “nın” (kimin sorusu için ilgi ve tamlayan, genitif)

“g”, “ın”, “nı” (kimi sorusu için yükleme ve belirtme, akuzatif)

“ka”, “na”, “a” (kime sorusu için yaklaşma ve yönelme, datif)

“da” (kimde sorusu için kalma ve bulunma, lokatif)

“da” (kimden sorusu için çıkma ve ayrılma, ablatif)

“ça” (kimce sorusu için görelik ve eşitlik, ekvatif)

“ın” (kimle sorusu için vasıta ve araç, istrümental)

“garu”, “naru”, “ra” (yön verme, direktif)

Zamirler

  • Kişi zamirleri
  1. tekil: ben / men
  2. tekil: sen
  3. tekil: ol
  4. çoğul: biz
  5. çoğul: siz
  • İşaret zamirleri

bu (belirtme ve bulunma durumu)

ol (belirtme, yönelme, çıkma, yön gösterme ve vasıta durumu)

  • Dönüşlülük zamiri

Öz, kentü

Zarflar

  • Yer zarfları

“a”, “dın”, “garu”, “ra”, “ru”, “da” eklerini almaktadırlar.

  • Zaman zarfları

kün (gün), tün (dün), küntüz (gündüz), amtı (şimdi)

  • Tarz zarfları

“ça”, “dı”, “ın” eklerini almaktadırlar.

  • Miktar zarfları

üküş (çok), sansız (sayısız), ança (o kadar)

Edatlar

ara (arasında), birle (ile), teg (gibi), üçün (için)

Bağlaçlar

azu (ve ya), takı (dahi), ulayu (ve)

Sayılar

bir – bir

iki – eki, iki

üç – üç

dört – tört

beş – biş

altı – altı

yedi – yidi

sekiz – sekiz

dokuz – tokuz

on – on

yirmi – yigirmi

otuz – otuz

kırk – kırk

elli – elig

altmış – altı on

yetmiş – yitmiş

seksen – sekiz on

doksan – dokuz on

beş yüz – biş yüz

bin – biŋ

on bin – tümen

BENZER YAZILAR
YORUMLAR

KPSS
DİN HİZMETLERİ
ALAN BİLGİSİ

17 EKİM 2018





KATEGORİLER




KPSS
SIKÇA SORULAN SORULAR
  • AÖF (Açıköğretim) Kayıt Dondurmak – Nasıl Kaydımı Dondurabilirim?

    AÖF (Açıköğretim) Kayıt Dondurmak – Nasıl Kaydımı Dondurabilirim? Her öğrenci gibi sizinde okula ara vermeniz gerekebilir. Her ne kadar bu duru... Devamını Oku

  • AÖF’e Kayıt Olmak | AÖF’de Nasıl Öğrenci Olabilirim?

    AÖF’e nasıl kayıt olabilirim? AÖF’e (Açıköğretim Fakültesi) kayıt olmanın birden fazla yöntemi bulunmaktadır. Bunları sırayla ele alırsak... Devamını Oku

  • AÖF (Açıköğretim Fakültesi) Sınavına Girmek İçin Gerekli Belgeler

    AÖF sınavlarına girmek için istenen belgeler neler? Öncelikle AÖF sınavlarına geç kalırsanız sınav saatinden en geç 15 dakika sonra sınav sorumlusund... Devamını Oku

  • ÖSYM KPSS Nasıl Başvuru Yapılır? 2018 KPSS Başvuru Tarihi Ne Zaman?

    Memurluk hedefini tutturmak isteyen adaylar için heyecanlı bekleyiş devam ediyor. Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) hakkında tüm detaylar açıklandı.... Devamını Oku



KPSS
DERS DOKÜMANLARI