Uygur Türkçesi – Konu Anlatımı

Edebiyat - Uygur Türkçesi Konu Anlatımı

Uygur Türkçesi

Kök Türkçenin devamı olarak bilinen Uygur Türkçesi, Türklerin Budizm ve Maniheizm etkisinde olduğu dönemde bu dinlerle ilgili olan kültürel ögeleri kendi kültürlerine uyarlayıp metinleri dillerine kazandırmalarıyla ortaya çıkmıştır. Yaklaşık 1000 senelik bir süreçte Türkler tarafından Uygur Türkçesi, birçok eserin ve kültürel birikimin aktarılmasında çok büyük bir rol oynamıştır.

Uygur Yazısı

Uygurlar, Basmıllar ve Karluklar ittifakı ile II. Köktürk Devletinin yıkılması sonucunda Uygurlar 744 senesinde bir kağanlık kurmuştur. Karabasalgun merkezli olarak kurulan bu kağanlığın ilk kağanı ise hakan unvanı da verilen Köl Bilge’dir. Çinlilerin batıya açılmasına ve Türkler ile Müslümanların bir araya gelmesine öncü olan olay ise 751 senesinde yaşanmıştır. Karluklar ve Yağma Türkleri birlikte Çin ordusuna karşı savaşarak Çinlileri engellemişlerdir. Aynı zamanda bu savaştaki esir Çinlilerden kağıt yapımını öğrenen Türkler, bu sayede birçok gelişmenin yaşanmasını sağlanmışlardır. 766 senesinde, Talas Savaşı sonrasında Karahanlı Devleti’ni kuran Karluklar sonraki yıllarda devletin merkezini Bağdat’a taşımıştır. Bağdat’a Abbasi halifesi Mansur tarafından taşınan devlet, Beytü’l- Hikme adı verilen okulu kurarak bu çağdaki en önemli eserlerin verilmesine katkıda bulunmuştur.


Uygurlar ve Çinliler arasında yakın ilişkiler bulunmuş ve kültürel olarak süren bu alışveriş Uygurların Çinlilerden bazı açılardan etkilenmesine neden olmuştur. Özellikle alışveriş aracılığı ile gelişen bu ilişkiler sonucunda Uygurlar da yerleşik hayata geçmeye başlamış, basit şehir hayatının temellerini atmıştır. Çinli ve Sogdlu mimarları, Bay-Balık isimli şehri kurması için görevlendiren Bilge Kağan, bu sayede Moğol Türklerinin kurmuş olduğu ilk şehir olan Bay-Balık’ı inşa ettirmiştir.

Maniheizm

Uygur hükümdarı Bögü’nün Çinlilere savaş sırasında yardım etmesi esnasında Mani dini rahipleri ile yakınlaşması ve dinden etkilenmesi sonucu Bögü Kağan bu dini resmi olarak kabul etmiştir. Mani dini etkisiyle tarım gibi işlere yönelen Uygurlar, 840 senesinde Kırgızlara yenilmiş ve dağılmaya mahkum edilmişlerdir. Bu durum sonrasında Ötüken’den ayrılmak zorunda kalan Uygurlar güneye yönelip burada Koço adında yeni bir devlet kurmuşlardır. Mani ve Budizm olarak iki dini bulunan devlette Mani ve Uygur alfabeleri kullanılmaktadır.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  2018 KPSS Lisans Başvuruları Başladı

Uygur Alfabesi

Uygur Alfabesi, sogdların bazılarına harf eklemeleri yapılarak ortaya çıkmış bir yazı türüdür. 15. Yüzyıla kadar etkin olarak kullanılan bu yazı tipi daha sonra Arap alfabesine geçiş yapıldığından terkedilmeye başlanmıştır. Moğollar tarafından da resmi alfabe olarak kullanılan Uygur alfabesi aynı zamanda ufak değişikliklerle Mançular tarafından da kullanılmıştır. Yaklaşık 1000 sene boyunca Türkler tarafından kullanılan bu alfabe ile ilgili araştırmalar günümüzde devam etmektedir.

Uygur Edebiyatı

Budist dönemdeki Uygur metinleri genel olarak Çince, Sogdca,  Sanskritçe ve Tibetçe gibi dillerden çevrilen metinler olmuştur. Günümüzde Budist Uygurların basılmış ve yazılmış kendi eserleri bulunmamakla birlikte bu eserler pustaka şeklindedir. Pustakalar, dini açıdan önemli görülen sözlerin kırmızı ile yazılmış olduğu eserlerdir. Budist Uygur Edebiyatı eserleri içerisinde ayrıca tövbe duaları, öğretici şiirler, sutralar ve öyküler de bulunmaktadır.

Maniheist Uygurlar döneminde verilen eserler ise daha küçük boyutlardadır. Bu eserler arasında da öyküler, dini içerikli eserler, tövbe duaları ve ilahiler bulunmaktadır. Ayrıca hukuk belgelerinin de bulunduğu eserlerde borç hukuku, rehin ve kiralama, evlat edinme gibi birçok konuya değinen metinler yer almaktadır. Astronomi, yıldız falı, sihir, sağlık, muska gibi mistik konulara değinen eserler de Uygurca olarak bulunmaktadır. Uygurlar döneminde sayıları çok fazla olmamakla birlikte bir miktar Nesturi mezhebine bağlı bulunan Hıristiyan Türk de yer almaktadır. Bu mezhebin de incili Uygurca bir şekilde Müller tarafından yayınlanarak günümüze ulaşmıştır.

BENZER YAZILAR
YORUMLAR

KPSS
DİN HİZMETLERİ
ALAN BİLGİSİ

9 ARALIK 2018





KATEGORİLER




KPSS
SIKÇA SORULAN SORULAR
  • AÖF (Açıköğretim) Kayıt Dondurmak – Nasıl Kaydımı Dondurabilirim?

    AÖF (Açıköğretim) Kayıt Dondurmak – Nasıl Kaydımı Dondurabilirim? Her öğrenci gibi sizinde okula ara vermeniz gerekebilir. Her ne kadar bu duru... Devamını Oku

  • AÖF’e Kayıt Olmak | AÖF’de Nasıl Öğrenci Olabilirim?

    AÖF’e nasıl kayıt olabilirim? AÖF’e (Açıköğretim Fakültesi) kayıt olmanın birden fazla yöntemi bulunmaktadır. Bunları sırayla ele alırsak... Devamını Oku

  • AÖF (Açıköğretim Fakültesi) Sınavına Girmek İçin Gerekli Belgeler

    AÖF sınavlarına girmek için istenen belgeler neler? Öncelikle AÖF sınavlarına geç kalırsanız sınav saatinden en geç 15 dakika sonra sınav sorumlusund... Devamını Oku

  • ÖSYM KPSS Nasıl Başvuru Yapılır? 2018 KPSS Başvuru Tarihi Ne Zaman?

    Memurluk hedefini tutturmak isteyen adaylar için heyecanlı bekleyiş devam ediyor. Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) hakkında tüm detaylar açıklandı.... Devamını Oku



KPSS
DERS DOKÜMANLARI